تحولات بازار ارز در افغانستان

بخش اقتصادی روزنامۀ هشت صبح افغانستان گزارشی داده است از تحولات نرخ دلار در افغانستان. حدود یک ماه پیش قیمت دلار در حدود 52 افغانی بوده که به تدریج تا 56 افغانی بالا رفته و دوباره تا حد 53 افغانی کاهش یافته است. این تغییرات در مقابل تغییرات نرخ ارز در ایران قابل توجه نیست. یک دلیل آن این است که نرخ ارز در افغانستان ثابت نبوده است. یک سال پیش نرخ برابری دلار در حدود 48 افغانی بود. با توجه به نرخ تورم حدود 14 درصدی افغانستان، این تغییر نرخ ارز تا حد قابل قبولی به تخلیۀ اثر تورم کمک کرده است.

دو عامل سبب شده این شوک ارزی به بازار افغانستان وارد شود. عامل اول افزایش تقاضا به دلیل شرایط ارزی ایران است. با افزایش نرخ دلار در ایران برخی از ایرانیان ریالهای خود را سریعاً به افغانستان برده اند تا آنها را با نرخ پایینتر به دلار تبدیل کنند. این کار با تغییر نرخ برابری ریال در برابر افغانی سریعاً توجیه خود را از دست می دهد.

عامل دوم افزایش تقاضا برای دلار از سوی افغانها است. بخشی از این تقاضا برای جایگزینی ریال ایرانی (بخشی از افغانها که با ایران مبادله دارند بخشی از سرمایه را به ریال ایرانی نگاهداری می کنند) است. بخش مهمتر به این مسئله بر می گردد که در سال 2014 ماموریت نیروهای خارجی در افغانستان و به تبع آن جریان دلارهای خارجی که به افغانستان وارد می شود به اتمام خواهد رسید. این عامل مثل تحریمها در ایران دسترسی به ارز را مشکل خواهد کرد. در نتیجه مردم با خرید ارز به تدریج خود را برای آن آماده می کنند.

نکتۀ قابل توجه این است که روزنامۀ هشت صبح افغانستان هم مانند برخی از تصمیم گیران در ایران خواهان دخالت دولت در بازار ارز و کاهش آن شده است. برایم جالب است بدانم تصمیم گیران اقتصادی افغانستان که شاهد مشکلات ثابت نگاه داشتن ارز برای ایران بوده اند، از اشتباهات همسایۀ خود درس می گیرند یا همان اشتباهات را به بهانه هایی مثل گران شدن محصولات برای مصرف کننده تکرار می کنند. نوشتۀ روزنامۀ هشت صبح را بخوانید تا ببینید چقدر استدلالها در دو کشور شبیه همند:

«این روزها نزول ارزش افغانی در برابر دالر امریکایی باعث شده است تا قیمت بسیاری از مواد مصرفی بلند برود. صعود قیمت‌ها سبب شده است تا طعم زندگی به کام شماری زیادی از مردم که عاید مناسب ندارند، تلخ گردد. این وضعیت اعتراضاتی را نیز از سوی مردم در پی داشته و بسیاری از مردم از دولت می‌پرسند که چرا در قسمت کنترول ارزش افغانی و مقابله با گرانی ناشی از این موضوع، اقدام نمی‌کند. کاهش ارزش افغانی و بلند رفتن قیمت مواد مصرفی باعث می‌شود که مردم در نوعی نگرانی و سردرگمی قرار گیرند. مردم انتظار دارند که دولت با پدیده‌ی نگران‌کننده کاهش ارزش افغانی در برابر اسعار خارجی مقابله کرده و در نتیجه از عارضه‌ي منفی آن که در بلند رفتن نرخ مواد مصرفی به چشم می‌رسد، جلوگیری کند.»

پس نوشت: مشکلات کشور خودمان را حل فرمودیم، گفتیم برویم مشکلات سایر کشورها را هم حل و فصل فرماییم. و البته افغانستان حق همسایگی دارد.

Advertisements

12 Responses to تحولات بازار ارز در افغانستان

  1. دانشجوی اقتصاد says:

    با سلام مجدد
    متن رورنامه مذکور را خواندم
    به نظرم » خروج غیرقانونی اسعار از کشور و استفاده از اسناد جعلی در این زمینه » ، و » بيش از سه ميليارد دالر امريکايى بر اساس همین اسناد جعلی از افغانستان خارج شده است » عامل مهمتری است تا دو عاملی که حضرتعالی ذکر فرمودید.
    شایدم خواستید این عامل ها را بگویید اما ترجیح دادید بار معنایی این جملات روزنامه را و گردابی که این سه میلیارد دالر ! را بلعیده است را خود خواننده متوجه شود، این طور نیست؟
    یک خواهش هم دارم، به غیر از سایت های بسیار صادق و مشعشعی که در قسمت سایتهای اقتصادی لینک داده اید( منظورم آن 4 سایت است )، چند سایت اقتصادی که تحلیل های صحیح مثل خود شما ارائه دهند و البته به زبان فصیح فارسی با ما سخن بگویند هم در صورت امکان معرفی نمایید.
    با تشکر فراوان

    • حسین says:

      سلام و سپاس
      علتی اینکه من توجهی به آن بخش از نوشته نکردم این است که باور ندارم چنین چیزی اصولاً در ابعاد بزرگ وجود داشته باشد. «خروج غیر قانونی اسعار» یعنی چه؟ افراد برای مبادلاتشان با کشورهای خارجی از ارز استفاده می کنند و این مستلزم ورود و خروج ارز است. حالا اگر مدیر فلان اداره بگوید این کار را نکنید، چنین کاری، که طبیعی ترین مبادلات اقتصادی را در بر می گیرد می شود «خروج غیر قانونی اسعار». اسناد جعلی از این هم بی معنی تر است. به نظرم دارند ناتوانی شان در درک اقتصاد را پشت این چیزها پنهان می کنند. کاری که همۀ سیاستمداران می کنند.
      سه سایت از سایتهای اقتصادی که معرفی کردم بیشتر منبع آمار رسمی هستند. در اقتصاد باید به آمار رسمی توجه (اگر نه اتکای صد در صد) کنیم. یکی هم توسط روزنامه نگاران با سابقۀ کار در حوزۀ اقتصاد اداره می شود. اگر سایت دیگری هم دیدم که نوشته های قابل قبول داشت حتماً لینک می دهم. ولی این نکته را هم بگویم که سایت اقتصاد قابل قبول به زبان فارسی خیلی زیاد نیست، فصیحش را که دنبالش هم نگرد!

  2. ضیا شفایی says:

    سلام جناب دکتر!
    سپاس گزار شما بخاطر ادای حق همسایگی. متقابلاً همسایگی و مهم ترازان ارزش های فرهنگی مشترک باعث شده که من هم یکی از علاقمندان جدی نوشته های شما و این وبلاگ باشم.
    روزنامه 8 صبح بیشتر از طرف کسانی مدیریت میگردد که بصورت نسبی گرایشات چپی داشته و فلهذا خواهان مداخلات بیشتر دولت در اقتصاد میباشد. ضعف دانش اقتصادی چالش دیگری است که باعث شده اکثر مطلق مردم به شمول اکثر از سیاست گذاران اقتصادی در کشور ما پهلوی های مختلف و وابستگی های متغیرهای اقتصادی را درک کرده نتوانند. ازینرو توجه بیشتر روی مسایل ظاهری متمرکز میگردد.
    طی 10 سال گذشته، نرخ ارز نوسانات بین 47 – 55 افغانی در برابر هر دالر داشته و باید گفت که این ارزش به کمک دالر های باد آورده از آدرس کمک های خارجی بصورت اوسط تقریباً ثابت حفظ شده اند. به گفته کارشناسان، بانک مرکزی کشور ما هفته وار 20 ملیون دالر را در بازار ارز به مزایده میگذارد تا ارزش پول افغانی را حفظ نماید.
    از نظر من عوامل ذیل در نوسانات اخیر نرخ ارز نقش داشته اند:
    1. تبادله ارز در بازار های داخلی ما آزاد است، طوریکه هر فرد علاقمند روی جاده ها به خرید و فروش ارز میپردازد. طی 10 سال گذشته تا حال هچگونه ممانعت در مقابل این روند وجود نداشته است. مطمئنن ایران ازین فرصت برای دور زدن تحریم های اقتصادی استفاده کردند. این عامل باعث کاهش ارز در بازارهای داخلی گردید.
    2. 2014 ( خروج نیروی های خارجی) سوال خیلی بزرگ است که در ذهن همه میگردد. این وضعیت اقتصاد ما را به شدت در وضعیت نا اطمینانی قرار داده و مردم اعتمادش را بالای افغانی از دست داده اند.
    3. کم شدن کمک های خارجی و خروج تدریجی نیروی های خارجی باعث گردیده تا با کمبود ارز مواجه گردیم. اینها عوامل اند که افغانی ارزش خود را از دست دهد.
    4. به گفته ریس بانک مرکزی، تقاضای حجاج نیز تاثیر روی این مسئله داشته اند.
    نظربانک مرکزی کشور ما را پیرامون این مسئله در لینک ذیل بخوانید:
    http://www.centralbank.gov.af/CompleteNewsDescription.php?NewsId=29

    سیاست های ارزی ایران درس خوب برای ما بوده میتواند اما در عمل سیاست گذاران اقتصادی افغانستان نمیتوانند در بازار ارز مداخله نداشته باشند. دلیل آن این است ما جنگ های داخلی را پشت سر گذاشتم و در نتیجه بخش حقیقی اقتصاد ما به شدت ضعیف بوده و قادر به پاسخ گویی تقاضای داخلی نمیباشد. سیاست نادرست ارزی کمک کرده تا به قمت نازل به کالاهای خارجی به شمول کالاهای ایرانی دسترسی داشته باشیم. البته این سیاست باعث شده که بخش تولید هیچ رشد نداشته باشد. در چنین وضعیت درس گرفتن از وضعیت اخیر ایران و ازاد سازی نرخ باعث خواهد گردید، تا فقر به 90% افزایش یابد.
    نظر شما چیست آقای دکتر؟ به فرض اگر شما ریس بانک مرکزی ما میبودید؛ کدام سیاست را در پیش میگرفتید؟ در ضمن پیرامون این مسئله من بحث داشتم با دوستانم در فیس بوک. پی دی ایف آنرا برایت فرستادم.
    بهروز باشید

    • حسین says:

      سلام ضیا
      با فرستادن پی-دی-اف مباحث جدی تان سرافرازم کردید.
      با بخش بزرگ نظر شما کاملاً موافقم. اما چند نکته در مورد نوشته تان:
      اینکه تعداد زیادی از افراد دست به خرید و فروش ارز بزنند به نظر من مشکلی ندارد. حتی با ممانعت از انحصار سبب می شود که یک نفر یا یک گروه نتواند بازار را به شدت تکان بدهد. این هم که ایران از بازار افغانستان دلار بخرد به نظرم مثل هر مبادلۀ آزادانۀ دیگر به نفع دو طرف است. ایرانیان ارز می گیرند و افغانها هم ارزشان را به قیمت بالاتر می فروشند. منطق اقتصادی برای مخالفت با این پدیده نمی بینم.
      اما در مورد سیاست ارزی. همانطور که گفتی مهمترین دلیل که می توان برای ثابت نگاه داشتن نرخ ارز شمرد واردات کالای ارزان از خارج برای مصرف است. همچنین گفتی که «بخش حقیقی ضعیف است و قادر به پاسخگویی تقاضای داخلی نیست». به نظر من دقیقاً به همین دلیل است که افغانستان حتی بیشتر از ایران لازم دارد که نرخ دلار را حتی بیش از نرخ تورم افزایش دهد. دلیلش هم روشن است: وقتی تولید کنندۀ افغان دارد کالایی تولید می کند بدترین کاری که می توانی با او بکنی این است که با واردات کالای ارزان تولیدش را تضعیف کنی. اگر کشور تولیدات ضعیف دارد دقیقاً باید عکس توصیۀ شما عمل کنی یعنی باید ارز را گران کنی تا تولید داخلی تقویت شود. البته باید بگویم که اگر واردات را با تعرفۀ بالا یا ممانعت از واردات (یعنی روشهای غیر قیمتی) محدود کنی این خطر وجود دارد که تولید کنندۀ داخلی هیچوقت به فکر بهبود کیفیت تولید و کاهش قیمت نیفتد. این کاری بود که کشورها در دهه های 50 تا 80 کردند.
      تولید کننده نباید با پرداخت ارز ارزان و در نتیجه واردات زیاد تضعیف شود و از سوی دیگر نباید از عدم رقابت خارجی هم مطمئن باشد. تنها راه حفظ این تعادل این است که «قیمتهای نسبی» را خیلی دستکاری نکنیم.
      دلیل دیگر: افغانستان کشوری روستایی و کشاورزی-دامپروری است. بیش از سه چهارم مردم در روستاها هستند و کشاورزی و دامپروری می کنند. ارز ارزان برای این گروه سم مهلک است. این اتفاق در ایران افتاد. کارخانجات تولید رب به جای خرید گوجه فرنگی از کشاورزان، رفتند رب آماده را از چین خریدند. تولید کنندگان کمپوت و آب میوه هم به جای خرید میوه ها رفتند آنها را از خارج آوردند. همین اتفاق در افغانستان هم می افتد اگر ارز را ارزان نگاه دارند.
      ارز ارزان همیشه به نفع مصرف کننده است. به نظر من مصرف کننده های چند شهر بزرگ افغانستان هستند که بیشترین سود را از ارز ارزان و واردات ارزان کالا می برند و در نتیجه فشار می آورند برای این سیاست. متاسفانه صدای شهر نشینان را همه می شنوند ولی صدای تولید کنندۀ روستایی که از این سیاست ضرر می کند را کسی نمی شوند.
      اگر من باشم کاری را می کنم که چین برای چند دهه با نرخ ارز کرد. نمی گذارم دلار ارزان شود و این را به عنوان مهمترین سیاست متعادل برای حمایت از تولید داخلی (در مقابل تعرفه یا منع واردات) برای چند دهه دنبال می کنم.
      طولانی شد. شما ببخشید.

      • ضیا شفایی says:

        سلام آقای دکتر،
        تبادل نظر با شما واقعن آموزنده است و جدی گرفتن خواننده از طرف شما یکی از ویژه گی های برتر این وبلاگ نظر به وبلاگ های دیگری اقتصادی است.

        فعلن فرصت کامنت گذاشتن ندارم و بازهم خواهم نوشت. موفق باشید

      • ضیا شفایی says:

        سلام مجدد؛

        دو نکته: 1- دلیل دوم را که ازان یاد نمودید، چیزی است که در افغانستان هم اتفاق افتاده. مثلاً میوه افغانستان از کیفیت خیلی بلند برخوردار است. اما میوه های بی کیفیت چین در بازارهای داخلی ما بوفور دیده میشود.

        2- اینکه ایران از بازار افغانستان ارز بخرد و مبادله آزاد به نفع هر دو کشور است؛ در کلیت امر موافقم. ولی در شرایط فعلی منابع ارزی ما صادرات و یا هم استفاده از منابع طبیعی نمیباشد. منبع ارزی ما کمک های خارجی است که رو به کاهش است. این معضل را چطور میتوان حل کرد تا با کمبود ارز مواجه نگردیم؟

        تشکر

        • حسین says:

          سلام ضیا
          راهش روشن است. ارز را گران بفروشید! این طوری تقاضا برای دلار کاهش می یابد و ممکن است عرضۀ آن بیشتر می شود. در چنین حالتی به جای اینکه دلار بدهید و میوه از چین بیاورید، میوه هایتان را می فرستید به چین و دلار وارد کشورتان می شود. چین سالها است چنین کاری کرده است. افغانستان هم می تواند چنین کاری بکند.

  3. بازتاب: گزاره‌ها » لینک‌های هفته (۱۱6)

  4. بازتاب: قيمت ارز حجاج - سایت قیمت

  5. بازتاب: نرخ دالر به افغانی - سایت قیمت

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: