یارانه ها چه سهمی از درآمد را تشکیل می دهند؟

بیش از یکسال از برنامۀ هدفمند سازی یارانه ها گذشته است. مرکز آمار ایران در حرکتی تحسین بر انگیز در آمارگیری هزینه و بودجۀ خانوار سال 1390 بخشی جداگانه را به اطلاعات مربوط به این یارانه ها اختصاص داده است. در این بخش از خانوارها پرسیده شده است که در 12 ماه قبل از آمارگیری چند ماه یارانه دریافت کرده اند و برای چند نفر و چه مقدار. این آمار می تواند تا حد زیادی اثر این یارانه ها بر رفتار خانوارها را نشان دهد.

من دو نمودار از این آمار استخراج کرده ام.

نخست نگاهی داشتم به خانواده هایی که یارانه نگرفتند. از حدود سی و هشت هزار خانوار آمارگیری شده 1108 خانوار دریافتی نداشته اند که حدود 3 درصد است. به عبارت دیگر یارانه ها تقریباً همگانی بوده است. البته هدف برنامه (بعد از کنار گذاشته شدن طرح خوشه بندی) هم همین فراگیر بودن طرح بوده است. مشکل اینجا است که با این شرایط، قطع یارانه با مخالفت همگان مواجه خواهد شد.

شکل زیر تعداد خانوارهایی که یارانه نگرفته اند را برای خانوارهای شهری (سمت راست) و خانوارهای روستایی (سمت چپ) در دهکهای هزینه ای نشان می دهد. نکتۀ قابل توجه رابطۀ منفی درآمد و احتمال جا ماندن از برنامه است. گروههای کم درآمد هم در شهر و هم در روستا با احتمال بیشتر جا ماندن از برنامه روبرو بوده اند. با افزایش درآمد احتمال یارانه گرفتن بیشتر می شود، بجز پردرآمدترین گروه در شهرها که احتمالاً هزینه فرصتشان بیشتر از مقدار یارانه بوده است.

هر چند درصد خانوارهایی که یارانه نگرفته اند چندان زیاد نیست، ولی این نکته که بیشتر این خانوارها کم درآمد هستند نشان می دهد که برنامه چندان «هدفمند» نبوده است.

subsidy no

نکتۀ دوم سهمی از هزینه ها است که از طریق یارانه ها تامین می شود. دو شکل زیر نسبت یارانه ها به درآمدهای غیر یارانه ای را برای دهکهای درآمدی در شهرها (سمت راست) و روستاها (سمت چپ) نشان می دهد. درآمد یارانه ای برای کم درآمد ترین گروههای شهری و روستایی به ترتیب دو برابر و چهار برابر درآمد ناشی از کار و داراییها و سایر درآمدها است. همچنین در شهرها یارانۀ پرداختی در دو دهک پایین (که با توجه به نسبت 7 به 3 جمعیت در شهرها و روستاها حدود 14 درصد جمعیت را در بر می گیرد) بیش از نیمی از درآمد معمول خانوار است. در روستاها بیش از شش دهک (حدود 18 درصد) درآمدی کمتر از دو برابر یارانه ها دارند. به عبارت دیگر برای حدود یک سوم جمعیت کشور یارانه ها بیش از نیمی از درآمدی است که از محل فعالیت بدست می آورند. (توجه کنید که چون من درآمد این خانوارها قبل از شروع برنامه را ندارم نمی توانم اثر دادن یارانه بر کاهش درآمد از محل فعالیت را اندازه بگیرم. قطعاً برخی از افراد که در مشاغل کم درآمد و پر زحمت مشغول به کار بوده اند با دریافت درآمد از میزان کارشان کم کرده اند).

subsidy ratio

اگر بنا است در مرحلۀ دوم هم پولی پرداخت شود باید به نتایج حاصله از مرحلۀ اول توجه شود. نخست اینکه اگر نمی توان به همه یارانه داد (که نمی توان، چرا که حتی در مرحلۀ اول هم این کار با ایجاد کسری بزرگ و در نتیجه با ایجاد تورم ممکن شد) می توان به گروههای کم درآمد یارانه پرداخت کرد. دوم، پرداخت یارانه نمی تواند بر مبنای دهک درآمدی باشد چرا که یارانه ها می تواند خانوارها را از یک دهک به دهک دیگر ببرد. بنابراین خانوارها می توانند با کاستن عمدی از درآمدشان خود را وارد دهک پایینتر کنند و در نتیجه یارانه ای دریافت کنند که بیش از کار کردن به نفعشان است.

پرداخت نقدی یارانه به همگان شاید برای دورۀ گذار مناسب بود ولی با توجه به نبود بودجۀ کافی برای آن نمی توان آن را ادامه داد. تورمی که چاپ پول برای پرداخت یارانه ایجاد می کند ضررش بیش از مقدار یارانه ای است که خانوارها دریافت می کنند. نظر سنجی اخیر در ایران هم تایید کنندۀ این امر است. اگر قرار است یارانه پرداخت شود فقط باید از طریق فروش محصولات یارانه ای باشد.

در نهایت از نظر اقتصادی راهی به جز تغییر روش پرداخت یارانه وجود ندارد. این تغییر باید از پرداخت به دهکهای پایینتر هم فراتر برود و به سمت طراحی نظام حمایت اقتصادی از گروههای کم درآمد حرکت کند با تمام جوانب چنین نظامهایی.

5 Responses to یارانه ها چه سهمی از درآمد را تشکیل می دهند؟

  1. Mohammad Hosseyn می‌گه:

    خب بسیار جالب بود …
    یک توضیح کوتاه بدید دهک های درآمدی چجوری تعیین میشن ؟ آیا درآمد خانوادر مد نظر قرار میگیره یا اینکه درآمد و تعداد اعضای خانوار با هم مد نظره. چون اگر در تقسیم بندی دهک های درآمدی تعداد اعضای خانوار مد نظر قرار نگیره نمیشه به این نتیجه رسید که خانوارهایی با دهک درآمدی کمتر یارانه نگرفتن .چون مبنای پرداخت یارانه تعداد اعضا هست.

    در مورد تغییر شیوه ی پرداخت یارانه موافقم … به نظر میرسه مشکلات زیادی به بار میاره …

    • حسین می‌گه:

      محمد حسین
      دهک درآمدی رو بر مبنای درآمد کل اعضای خانوار تعریف کردم که شامل همۀ درآمدهایی میشه که همۀ اعضای خانواده دارن. تعریف دهک درآمدی معمولاً بر مبنای کل خانواره. علت محاسبۀ نسبت یارانه به درآمد هم این بود که ببینم از پولی که وارد خانواده می شه چه مقدارش یارانه است تا به نوعی وزن یارانه در خانواده بدست بیاید. درست است که مبنای پرداخت یارانه تعداد اعضا است. برای همین من درآمد همۀ اعضا را وارد کرده ام. این درآمد حتی درآمدهای اجاره و امثالهم را هم شامل می شود.
      و البته درآمد سرانه هم به قضیه از دید میزان رفاه نگاه می کند و در نتیجه داشتن اطلاعات سرانه خیلی مهم است. سعی میکنم اطلاعات فردی رو هم در بیارم.

  2. سروش می‌گه:

    نتایج پرداخت یارنه نقدی بشرح زیر است
    * کسانیکه شعارشان این بود که دولت بازرگان خوبی نیست ، پول را به مردم بدهد بهتر خرج می شود نتیجه اش را دیدند .
    * یارانه نقدی از لحاظ فردی و خانواده کمترین ثمر را داشته از لحاظ اجتماعی بزرگترین فاجعه کشور است ، کدام عاقلی بجای سرمایه گذاری در تولید و کالاهای سرمایه ای ، درآمدش را صرف هزینه روزمرگی می کند
    *آنان که یارانه در کالا اساسی به روش قبلی ( ارزان بودن مواد مصرفی مردم – که دولت آنوقت هم یارانه می داد اما نه مستقیم به مردم ) با انواع بهانه و اسامی ( اقتصاد کمونیستی ، اقتصاد غیر اسلامی ، کوپنیسم و ….) رد می کردند عملا و به قیمت برباد رفتن سرمایه کشور تجربه نمودند
    *دولتمردان و اقتصاددانان اول نتایج مرحله اول را بررسی و منتشر کنند بعد به مرحله دوم بپردازند
    البته از حق نگذریم عده قلیلی هم به نان و نوایی رسید . پاردم یارانه دهندگان و تصیم گیرندگان یارانه ای بصورت فعلی به دعای این نوکیسه و تازه به دوران رسیده ها دراز باد .

  3. بازتاب: گزاره‌ها » لینک‌های هفته (۱۲6)

  4. بازتاب: لینک‌های هفته (۱۲۶) | نسخه آنلاین خبرخوان مدیریتی‌ها

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: