تورم به همه آسیب می رساند، به کم درآمدها بیشتر.

عباسی، از خوانندگان این وبلاگ نوشته: «تورم فقرا را فقیرتر و ثروتمندان را ثروتمندتر می کند. آیا این جمله درست است؟»

بله این جمله «تا حدی» درست است. به دلیل ترکیب هزینه ها و درآمدهای افراد با درآمدهای متفاوت.

تورم افزایش سطح عمومی قیمتها است. سبدی از کالا که یک خانوادۀ «نمونه» مصرف می کند را در نظر بگیرید. این سبد از هر کالایی که خانواده مصرف می کند مقداری متناسب با مصرف خانوار دارد. قیمت این کالاها را هم در نظر بگیرید و ارزش سبد را حساب کنید. اگر همین کار را با ثابت نگه داشتن سبد در سال آینده هم بکنید رقم بزرگتری بدست می آورید. رشد ارزش این سبد ثابت ناشی از افزایش قیمت کالاهای داخل آن است. نرخ رشد را حساب کنید تا تورم را بیابید.

تا اینجا به نظر نمی رسد بین فقیر و دارا فرقی باشد، درحالیکه آمار نشان می دهد این تفاوت وجود دارد.

اخیراً مرکز آمار تورم را برای دهکهای هزینه ای منتشر کرده است. نمودار زیر این نرخها را برای سال 1387 و 1388 نشان می دهد. دو نکته به وضوح از این نمودار قابل استخراج است. اول اینکه دهکهای هزینه ای بالا تورم پایینتری را تجربه می کنند و دوم اینکه هر چه تورم بالاتر باشد تفاوت تورم دهکهای هزینه ای بیشتر است. افت تورم با افزایش درآمد در سال 1387 که نرخ متوسط تورم 25.5 درصد بوده به مراتب بیشتر از افت تورم در سال 1388 بود که نرخ تورمی معادل 9.5 درصد داشت.

250- inflation in deciles

علت اصلی این تفاوت را باید در ترکیب سبد کالایی که خانواده های دهکهای مختلف مصرف می کنند، جستجو کرد.

ترکیب کالاهایی که خانواده های کم درآمد مصرف می کنند با ترکیب کالاهایی که خانواده های پر درآمد می خرند متفاوت است. خانواده های کم درآمد بیشترین سهم از درآمد خود را برای غذا و اقلام ضروری دیگر می پردازند در حالیکه خانواده های پر درآمد بعد از پرداخت پول مواد غذایی و سایر ضروریات سهم قابل توجهی از درآمدهایشان را به کالاهای سرمایه ای اختصاص می دهند. تورم مواد غذایی غالباً از تورم کالاهای سرمایه ای بیشتر است و این به معنای تورم بالاتر برای افراد کم درآمد است.

نمودار زیر نسبت هزینه های غذا و مواد غذایی از کل هزینه های خانوار را برای دهکهای هزینه ای نشان می دهد.

 250-food ratio in deciles

نمودار زیر نسبت هزینه های سرمایه گذاری از کل هزینه های خانوار را برای دهکهای هزینه ای نشان می دهد.

  250-investment in deciles

اما این همۀ داستان نیست. بخش دیگرماجرا در ترکیب مشاغلی است که افراد با درآمدهای متفاوت دارند. تورم، بخصوص تورمهای بالا، برای همۀ افراد جامعه زیانبار است و درآمد همه را کاهش می دهد. اما معمولاً دستمزد بگیران بیشتر از افراد دارای مشاغل آزاد از تورم زیان می بینند چرا که دستمزدها در تورمهای بالا با سرعتی کمتر از تورم بازبینی می شود و افزایش می یابند در حالیکه افراد دارای مشاغل آزاد راحت تر می توانند خود را با تورم تطبیق دهند. مهمتر از آن، در میان مزد بگیران هم شاغلین بخش خصوصی به مراتب در موقعیت ضعیفتری نسبت به مزد بگیران دولت قرار دارند. در شرایط تورمی این شاغلین علاوه بر اینکه نمی توانند چندان برای افزایش دستمزد چانه بزنند، به دلیل افت درآمد صاحب کاران، بیشتر در معرض اخراج قرار می گیرند.

نمودار زیر نشان می دهد که افرادی که شاغل بخش دولتی هستند، در وضعیت درآمدی و هزینه ای بهتری قرار دارند.

 250-public private in deciles

در میان صاحبان مشاغل آزاد هم افرادی که دارای سرمایۀ بیشتر هستند بهتر می توانند ریسهای ناشی از تورم را تحمل کنند. داشتن سرمایه و به اصطلاح کارفرما بودن به معنای داشتن سرمایه و کارگر است. داشتن سرمایه فرد را قادر می سازد که نوسانات قیمتی را با افزایش موجودی انبار تا حدی خنثی کند. همچنین در شرایط تورمی کارفرماها بخشی از نوسانات را به کارگران منتقل می کنند. چنین امکانی برای افرادی که دارای کسب و کارهای فردی هستند محدود تر است. نمودار زیر نشان می دهد که کارفرما بودن در مشاغل غیر کشاورزی در میان افراد ثروتمند تر بیشتر است تا افراد کم درآمد. افراد کم درآمد اگر هم صاحب شغل آزاد باشند، مشاغل کوچک و محدود است به طوری که کارفرما محسوب نمی شوند.

 250- self employed and employers in deciles

به طور خلاصه وقتی شرایط تورمی در اقتصاد حاکم است، افراد کم درآمد هم هزینه های بیشتری را می پردازند و هم افزایش درآمدشان کمتر است. برای همین است که افراد کم درآمد فقیرتر می شوند.

آنچه سبب شد در ابتدای نوشته بگویم ادعای فوق «تا حدی» درست است، این است که تورمهای بالا معمولاً شرایط را برای همۀ افراد جامعه بدتر می کند. ممکن است افراد معدودی در شرایط تورمی به ثروتهای بزرگی دست یابند، ولی این اتفاق محدود است. به طور عمومی تورم بالا شرایط را برای فعالیتهای اقتصادی مشکل می کند و جامعه را فقیر می کند. صد البته بازندگان اصلی کم درآمدترین افراد جامعه اند.

Advertisements

6 Responses to تورم به همه آسیب می رساند، به کم درآمدها بیشتر.

  1. ناشناس says:

    سلام
    ممنون . علم تان به زبان عوام بیان فرمودید مچکرم روحانی

  2. ضیا says:

    سلام استاد حسین
    ارقام استفاده توسط مرکز آمار ایران انتشار یافته؟ اگر بلی، کیفیت آمار در ایران عالی است.

    در ضمن لطف کرده، رشد سبد مصرفی ( تورم ) را با زبان ریاضی توضیح دهید.

    • حسین says:

      سلام ضیا
      بله این آمار اخیراً توسط مرکز آمار منتشر شده است. مرکز آمار و بانک مرکزی از دهۀ چهل و پنجاه آمار منتشر می کنند و کیفیت کارشان خوب است ولی در دهۀ اخیر انتشار برخی از آمارها دچار مشکل بوده است. بعلاوه کشورهای جهان روز به روز آمارهای بیشتر و دقیقتری منتشر می کنند و ایران در این زمینه دارد عقب می افتد.
      کل محاسبۀ تورم را در مثال زیر ببینید. فرض کنید در سبد کالای خانواده سه کالای نان، خربزه و خدمات اینترنت وجود دارد. در یک بازۀ زمانی این خانواده 10 نان به قیمت هر نان 400 تومان، 3 خربزه به قیمت هر خربزه 5000 تومان و 4000 تومان بابت خدمات اینترنت مصرف می کند. هزینه های این خانوار می شود 400*10+5000*3+4000 یعنی 23000 تومان.
      در بازۀ زمانی دیگر قیمت نان می شود 500 تومان، قیمت خربزه می شود 6000 تومان و قیمت اینترنت کاهش می یابد و می شود 3000 تومان. همان سبد قبلی الان 500*10+6000*3+3000 یعنی 26000 تومان.
      حال می توانید شاخص قیمت دورۀ دوم را بر مبنای سبد دورۀ اول پیرا کنید. اگر شاخص دورۀ اول را صد فرض کنید، سبد دورۀ دوم می شود 26000 تقسیم بر 23000 ضربدر صد یعنی 113.04. اگر دروۀ سومی هم باشد قیمت همین سه کالا با همین مقادیر را برای آن هم حساب می کنند و از تقسیم آن بر 23000 شاخص دورۀ سوم را بدست می آورند.
      نرخ رشد این شاخص یعنی 100-113.04 ئقسیم بر صد (یا 23000-26000 تقسیم بر 23000) می شود 13.04 که نرخ بورم است. نرخ تورم دورۀ سوم به دورۀ دوم از تقسیم تفاوت شاخص در دورۀ دوم و سوم بر شاخص در دورۀ دوم بدست می آید.

  3. محمد says:

    سلام
    ایمیل من دچار مشکل شده
    ایمیل جدیدم را ارسال کردم
    لطفا اگر فرصت دارید به من ایمیل بزنید
    محمد طاهری

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: