گفت و گو در میان معرکه- رضا ماهانی

من «جنبش اجتماعی» را به صورت «حل یک اختلاف سیاسی از راه بسیج خیابانی حامیان (supporters)» می بینم. یکی از علل پدید آورندۀ جنبش اجتماعی آن است که طرفین درگیری یک باور مشترک (common belief) از توازن قوای اجتماعی ندارند. به عنوان مثال، طرفداران موسوی و احمدی نژاد هر دو باور دارند که دارای رأی اکثریت جامعه هستند. در این وضعیت، «انتخابات» (بی طرفانه) روش کم هزینه ای برای ایجاد یک برآورد یا باور مشترک در سطح جامعه است. اگر طرفهای درگیر در یک انتخابات نتوانند در صحت (نسبی) انتخابات توافق کنند، زمینه برای جنبش اجتماعی به سرعت فراهم می شود.

به عقیدۀ من، جنبش اجتماعی کنونی (مرتبط با انتخابات دورۀ دهم ریاست جمهوری) نتیجۀ دو عامل است:

1- افزایش فاصله، یا گسل اجتماعی، بین طرفداران دو طیف اصلی سیاسی: جریان اصلاح طلب اجتماعی و جریان محافظه کار یا بنیادگرای اجتماعی. این فاصله تا حدی خود را در جریان انقلاب سال 1357 نیز نشان داد و در مجموع روند سالهای بعد از انقلاب در مسیر افزایش آن بوده است.

2- استفادۀ گروه صاحب قدرت (نظامی- دولتی) از موقعیت خود برای تغییر نتیجۀ انتخابات.

عامل دوم (عامل کوتاه مدت) نقش مهمی در شعله ور شدن جنبش اخیر داشته است، ولی عامل اول (دراز مدت) نقش بنیادی تری در ادامه یافتن یا حل نشدن اختلاف اجتماعی ایفا می کند.

در ارتباط با تقسیم بندی بالا، در جریان جنبش اجتماعی حاضر، حامیان اصلاح طلبان از عوامل کوتاه مدت برای افزایش وزن اجتماعی خود استفاده کرده اند. یک مثال بسیار مشخص توزیع گستردۀ عکسها و فیلمهای کوتاه مستند از کشته شدگان و مجروحان درگیریهای اخیر است. صرف نظر از مسائل اخلاقی بکارگیری این روشها، (آیا تکثیر عکس طفلی که در شکم مادر با گلوله سوراخ شده است، قابل توجیه اخلاقی است؟) بدیهی به نظر می رسد که در کوتاه مدت، چنین روشهایی نقش مؤثری در تهییج احساسات مردمی و افزایش طرفداری از جنبش در سطح اجتماع دارد. با این حال تأثیر دراز مدت این روشها می تواند منفی باشد.

من توجه خواننده را به این نکته جلب می کنم که احساسی شدن طرفهای درگیر درهای «گفتگوی اجتماعی» را بین آنها بسته و بسته تر می کند. هر چند این بحث ممکن است در شرایط حاضر بیش از حد نظری (theoretic) و مجرد (abstract) به نظر برسد، ولی من دوباره به نکتۀ آغازین این نوشتار بر می گردم که یک عامل مهم تغذیه کنندۀ (و تقویت کنندۀ) اختلالات حاد اجتماعی، عدم توافق بر باورهای مشترک است که خود در رابطه با بسته شدن مجاری گفتگوی اجتماعی است.

مشاهدات پراکندۀ من از سفر به ایران حاکی از گستردگی اجتماعی بسیار شدید بین حامیان گروههای اصلی اجتماعی است. بطور مثال در یک مهمانی خانوادگی که اغلب حاضران تمایلات اصلاح طلبی دارند، یک فرد متمایل به گروه حاکم تمایل بسیار اندکی به طرح مواضع خود و بحث با حاضران از خود نشان می دهد. با بسته شدن مجاری ارتباط بین گروهها، طرفین درگیریهای اجتماعی به سمت رادیکال شدن و نشان دادن درک اجتماعی کمتر و کمتر از همدیگر پیش می روند.

در این میان، نقش مهم افراد متفکر جامعه این است که از تاکید بر مسائل احساسی و هیولا سازی (demonizing) از طرف مقابل کاسته و سعی بر ارائۀ تحلیلهای عقلانی از شرایط موجود با هدف درک ماهیت اعتراضات و اختلافات طرفین داشته باشند. در دراز مدت، این تنها راه بیرون رفتن از تنشهای اجتماعی نیم قرن اخیر است.

5 Responses to گفت و گو در میان معرکه- رضا ماهانی

  1. حسین عباسی می‌گه:

    ادعای رضا در مورد افزایش شکاف اجتماعی در سالهای اخیر، قابل تأمل است. در اینکه در اجتماع اختلاف وجود دارد، بحثی نیست ولی این که این شکاف آنقدر بزرگ شده باشد که به گسترش ناآرامیها دامن بزند، محل بحث است. آنچه من از کمپین انتخاباتی قبل از روز رای گیری می شنیدم، مؤید این نکته بود که گفت و گویی سالم بین طرفداران دو گروه در جریان است. این گفت و گو با اعلام نتیجۀ انتخابات قطع شد. اگر این شکاف عمیق وجود می داشت، بایستی شاهد درگیری قبل از انتخابات و مهمتر از آن حضور شهروندان طرفدار احمدی نژاد در درگیریهای بعد از انتخابات می بودیم. در حالیکه به نظر نمی رسد که درگیریهای اخیر، درگیری بین شهروندان طرفدار دو گروه سیاسی باشد.

  2. reza می‌گه:

    I realize that my argument is not based on hard facts and data, but my observations from Tehran in the week leading to election was serious conflicts between the two groups. Especially in the couple of days before election, there were small scale but widespread violence between the supporters of the two candidate in the streets of Tehran

    But again, that is just one observation consistent with my claim, and it does not prove it

  3. pmashayekh می‌گه:

    پست جالبی بود. علی الخصوص بدون هیجان و احساسات نوشتن. عدم وجود نظرسنجی ها معتبر و بیطرف باعث میشه که افراد از میزان درصد آرا بیخبر باشند. این نظریه شکاف طبقاتی را شنیدم ولی عددو رقمی برای اثبات آن ندیدم. زمانی که پروسه انتخابات شفافیت کافی نداره به ابهام و عدم اطمینان از نتیجه انتخابات دامن میزنه. من هم شنیده ام که تا روز قبل از انتخابات گروههای مختلف در میدان جمع میشدند و به هم کاری نداشتند. من هم خبری از درگیری تا قبل انتخابات نشنیدم.

  4. reza می‌گه:

    I understand your point, two things

    1- No side had incentive to announce the pre-election violence. I saw it happening in ARYASHAR 2nd quare, and heard about it from many, they were in much smaller scale though and nothing comparable to what happened after the election

    2- I think even a more interesting question is that what would be possible reasons for an increase in the social disconnect? (i.e. why we should expect an increase and not a decrease?) My intuition is that we have had a series of violence, almost every 10-20 years in Iran, some of them leading to fundamental changes in society (like 28 MORDAD, 15 KHORDAD, 1357 revolution, the elimination of MOJAHEDDIN, Iraq war) could it be that they reinforce themselves in a cycle? In other words, society my need an extended period of calm and peace to develop the dialogue across oppositions. Maybe, but I agree that absent of data these are more speculations

  5. Maziar می‌گه:

    I think the main source of the gap between the two groups is not some thing that you can measure it in data. Lack of common grounds is the main source. For example the constitution, is not accepted by all groups (basically it is accepted by neither side).

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: