نااطمینانی در سیاستهای اقتصادی

در ماههای اخیر تغییراتی وسیع در اقتصاد اتفاق افتاده و خواهد افتاد. قانون هدفمند سازی یارانه ها در شرف اجراست. اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده شروع شد و با مخالفتهایی روبرو شد. نرخ ارزهای خارجی دچار نوسانات شدید شد و دخالت مستقیم و همراه با تحکم بانک مرکزی را باعث شد. انتشار آمار با تاخیرهای گسترده  مواجه شد و صحت آمارها مورد تردید قرار گرفت؛ و در بُعد خارجی، تحریمهای اقتصادی گسترده تر شدند. هر کدام از این تغییرات کافی است تا فضای اقتصادی کشور را به قدر کافی غیر قابل پیش بینی کند. حال که همۀ این تغییرات همزمان شده اند، عدم اطمینان زیادی را بر تصمیم گیران، اعم از خانواده ها و بنگاهها تولیدی، تحمیل می کنند.

پر بیراه نخواهد بود اگر ادعا کنیم که اطلاعات حیاتی ترین عنصر در تصمیم گیری اقتصادی است. وقتی که فضای اقتصادی مشوش می شود و نااطمینانی افزایش می یابد، برنامه ریزی بلند مدت ریسک دار می شود. در نتیجه آحاد اقتصادی به سمت برنامه های کوتاه مدت حرکت می کنند و یا به بیمه کردن خود در برابر نا اطمینانی ها می پردازند. این پاسخ طبیعی آحاد اقتصادی به قیمتِ سرمایه گذاریِ کمتر در فعالیتهای مفید تمام خواهد شد. به عبارت دیگر، هر قدر هم که سیاستهای اقتصادی درست انتخاب شده باشند، اگر آحاد اقتصادی نتوانند جهت گیری آنها را تشخیص دهند، اثر منفی آنها غیر قابل اجتناب خواهد بود. تنها راه پرهیز از این اثرات منفی، شفافیت در سیاستها و ساده سازی آنها است.

به عنوان مثال قانون هدفمند کردن یارانه ها را در نظر بگیرید. بزرگترین جراحی اقتصادی دهه های اخیر در حال انجام است و کسی نمی داند که قدم بعدی سیاستگزار چیست. بعد از بحثهای گسترده بر روی این قانون، هنوز گروههایی که قرار است آن را دریافت کنند، میزان دقیق آن، تاریخ پرداخت آن، نحوۀ پرداخت آن، مدت زمانی که سیاست ادامه خواهد داشت، و بسیاری موارد از این قبیل مبهم است. در نتیجه حتی نمی توان حدسی در مورد اثرات آن بر متغیرهایی مثل تولید، سرمایه گذاری، تورم، بیکاری، و … داشت.

شفافیت و اطلاع رسانی با قاطعیت در اجرا دو مقولۀ کاملاً متفاوت و حتی متضاد هستند. اگر سیاستگزار از ابتدا برنامۀ خود را به شکل شفاف اعلام می کرد و با توجه به نقد ها برخی از اشکالات واضح را بر طرف می کرد بسیاری از مخالفتها کاهش می یافت. در نتیجه در مرحلۀ اجرا می توانست با قاطعیت پیش رود.

حال که این سیاستها در مرحلۀ اجرا قرار دارد، نیاز به شفافیت و قاطعیت بیشتر است. اگر قرار است تغییری در اجرا صورت گیرد، لازم است به روشنی اعلام شود. اگر بنا است گروههایی از مزایای خاصی بهره مند شوند، بهتر است از ابتدا اعلام شود و از آن تخطی نشود. نمونۀ این استثناها در پرداخت نقدی، گروههای تحت پوشش کمیتۀ امداد و سایر سازمانهای خیریه است که طبق گفتۀ مسئولان یارانۀ نقدی بیشتری خواهند گرفت. این استثنا نه تنها با مخالفت روبرو نشده است، بلکه مخالفتهای ناشی از اجرای سیاست را هم کاهش خواهد داد.

از سوی دیگر، بسیاری از گروهها ذی نفوذ سعی خواهند داشت با استناد به دلایل متعدد از مزایای خاص استفاده کنند. نمونۀ آن، تقاضای دست اندرکاران حمل و نقل دریایی در دریای خزر است که تقاضای استفاده از سوخت نیمه یارانه ای به دلیل «افزایش توان شرکتهای کشتیرانی در رقابت با حریفان خارجی» را دارند. چنین تقاضاهایی اگر مورد توجه قرار گیرند، موجبات شکست طرح قبل از شروع آن را فراهم خواهند ساخت. اگر بنا است گروههایی مورد حمایت قرار گیرند، بهتر است حمایتها شفاف و در قالب بودجه های پرداختی مستقیم باشد.

کل فضای اقتصادی به قدر کافی مبهم و نامطمئن است. پیچیده کردن سیاستها و پرهیز از دادن اطلاعات فقط این نااطمینانی را افزایش می دهد.

6 Responses to نااطمینانی در سیاستهای اقتصادی

  1. آرش فهیم می‌گه:

    من نمی دانم چرا مسولین مملکت چه در این دو دولت اخیر و چه در دولت های قبلی از شفافیت فرار می کنند. هر چه قدر هم نظریه برای خودم ریختم نتوانستم قانع شوم که دلیل روشنی وجود دارد. مثلا در مورد تغییر نرخ ارز اگر بانک مرکزی همان اول اعلام می کرد که سیاستش تثبیت نرخ ارز است و این تغییر خارج از اراده ی او بوده و به زودی ارز مورد نیاز را به بازار تزریق خواهد کرد، این همه صرافان در بلاتکلیفی نبودند. ظاهرا ده میلیون دلار هم به بازار تزریق شده. اگر به سرعت این را اعلام می کرد، اعتماد عمومی به بانک مرکزی افزایش می یافت. حالا این ده میلیون ریال هم به سرعت فروش رفت ولی قیمت رسمی ارز همچنان کمتر از قیمت بازاری آن است. انگار کسی به چیزی اعتماد ندارد. باز هم به جای اعتماد سازی بانک مرکزی با تهدید و به طور دستوری قصد تغییر در بازار را دارد.

    • حسین می‌گه:

      آرش
      دلیلش به نظرم روشن است. هیچ سیاستمداری دوست ندارد در اتاق شیشه ای باشد. در برخی کشورها گریزی از شفافیت نیست. در بسیاری از کشورهای در حال توسعه گریزی هست و لذا سیاستمداران شفاف نیستند. ایران هم استثنا نیست.

  2. دلیری می‌گه:

    البته شاید اقتصاد سیاسی ایران به وقوع انتظارات عقلایی در افراد اعتقاد دارد و تمایل ندارد که آنها با پیش بینی درست خود سبب بی اثری سیاست کلان اقتصادی شوند. البته این بیشتر شبیه به یک شوخی اقتصادی بود. یه سوال؟ شما فرمودید که چون نحوه و چند و چون پرداخت یارانه ها مشخص نیست، پس نمی توان گفت تورم رخ می دهد یا نه؟ مگر حالتی هم می تواند بروز کند که با پرداخت نقدی پول به مردم، تورم بروز نکند؟ پرداخت نقدی یارانه در لهستان هم که بسیار قانون مند تر و برنامه ریزی شده تر از ما بود سبب بروز تورم شد. و همین کار در ونزوئلا سبب تغییر دولت شد.

    • حسین می‌گه:

      همین که برآوردها از نرخ تورم چند درصد تا چند ده درصد نوسان می کند نشان می دهد که عدم اطمینان زیادی وجود دارد که عملاً به معنای عدم وجود اطلاعات کافی است. اثرات تورم چند درصدی با تورم مثلاً شصت درصدی آنقدر متفاوت است که اگر نتوانیم بین این دو یکی را انتخاب کنیم، به مانند این خواهد بود که اطلاعاتی در مورد تورم نداریم.
      من هم معتقدم که تورم اضافه خواهد شد، ولی نه به اندازه ای که گاهاً گفته می شود. با افزایش قیمت کالایی مانند برق، و با پرداخت بهای برق، اگر پرداخت نقدی کافی صورت نگیرد از قدرت خرید خانوارها در سایر اقلام کم می شود و این کاهش تقاضا ممکن است به کاهش قیمت این کالاها منجر شود. به عبارت دیگر اگر درآمد کل خانوارها کاهش یابد، ممکن است افزایش زیادی در تورم اتفاق نیافتد.
      گمان کنم بتوان اثبات ریاضی کرد که تحت شرایطی نه چندان غیر معقول ممکن است تورم اضافه نشود.
      آرش فهیم، اگه ای رو می خونی، ریاضی دان مان تویی. چی فکر می کنی؟

  3. Ali می‌گه:

    Hossein Jaan, would you take the persian fonts out of the link to your posts? you can replace them with numbers such as 111. It makes it much easier to link to. by the way this is a great post.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: